Ποτέ μην ξοδεύετε τα χρήματά σας πριν να τα έχετε - Τόμας Τζέφερον

Φάνια Οζ-Ζάλτσμπεργκερ: Το παιδί και το βιβλίο είναι συνυφασμένα με την επιβίωση των Εβραίων

15 Μάιος, 2019

«Στοργικός, γενναιόδωρος, ευρηματικός» και βαθιά δημοκράτης. Τρία επίθετα κι ένα συμπέρασμα, ότι «η αγάπη, η γενναιοδωρία και η φαντασία κάνει έναν άνθρωπο βαθιά δημοκρατικό και ανθρωπιστή» -τρία επίθετα επιλεγμένα ένα προς ένα για να εκφράσουν την αγάπη της κόρης προς τον πατέρα, να περιγράψουν τον άνθρωπο και τη στάση ζωής του απέναντι στον Άλλον και να καταδείξουν το μεγαλείο ενός δεξιοτέχνη της γραφής. Η ιστορικός Φάνια Οζ-Ζάλτσμπεργκερ, κόρη του κορυφαίου Ισραηλινού συγγραφέα Άμος Οζ, περιγράφει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων με λέξεις αυθόρμητες, αλλά και βαθιά ριζωμένες μέσα της, τον πατέρα της.
Ήταν, άλλωστε, οι λέξεις και η αέναη σχέση των Εβραίων μ’ αυτές, που ένωσαν πατέρα και κόρη, μερικά χρόνια πριν, σε ένα κοινό συγγραφικό πόνημα. Και, τώρα, καθώς πάνε τέσσερις μήνες που αυτός «έφυγε», η κόρη του έμελλε να γίνει η «φωνή» του στη 16η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, όπου βρέθηκε και μίλησε σε πάνελ των εκδόσεων Καστανιώτη, από τις οποίες κυκλοφορεί και το κοινό τους βιβλίο «Οι Εβραίοι και οι λέξεις», όπως και τα μεταφρασμένα στα ελληνικά έργα του Άμος Οζ.
Στο κοινό αυτό βιβλίο, πατέρας και κόρη περιδιαβαίνουν όλο το φάσμα της εβραϊκής ιστορίας και μέσα από ένα εκλεκτικό μείγμα συζήτησης και αντιπαράθεσης, απαντούν στο ερώτημα «γιατί οι λέξεις είναι τόσο σημαντικές για τους Εβραίους;». «Στο βιβλίο «Οι Εβραίοι και οι λέξεις» αναλύουμε, ο πατέρας μου κι εγώ, πώς οι λέξεις έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας της ύπαρξης και της επιβίωσης των Εβραίων. Μετακινούμενοι από το ένα μέρος στο άλλο, είχαν μαζί τους βιβλία. Αλλά όχι μόνο αυτά. Όποτε έπρεπε να διαφύγουν από κάτι, από τα πογκρόμ, τις σύγχρονες εξορίες, τους ναζί, πάντα κουβαλούσαν μαζί τους στο ένα χέρι το βιβλίο και στο άλλο το παιδί. Αυτά τα δύο ήταν οι κινητήριες δυνάμεις της ίδιας της ύπαρξης και της επιβίωσής μας», λέει η Φάνια Οζ-Ζάλτσμπεργκερ. Οι λέξεις, άλλωστε, είναι αυτές που συνθέτουν αυτή την αόρατη «αλυσίδα» ανάμεσα στον Αβραάμ και τους Εβραίους των κατοπινών γενεών και σ’ αυτή την «αλυσίδα», οι βασικοί συνδετικοί κρίκοι είναι «το παιδί και το βιβλίο» ή το παιδί και οι… λέξεις.
Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνάντησε τη Φάνια Οζ στο περιθώριο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης κι εκεί μίλησε ακόμα για:

…το τι σημαίνει «κοσμικός Εβραίος»
«Το ενδιαφέρον είναι ότι η εβραϊκή λέξη για το κοσμικός είναι «khiloni», που προέρχεται από τη λέξη άμμος (khol), η οποία συμβολίζει την απλότητα, όπως τις απλές ημέρες της εβδομάδας, σε αντίθεση με τις ιερές […] Ο πατέρας μου κι εγώ λατρεύουμε το αντίθετο του «ιερός»… Όταν περιγράφουμε κάποιον με τον όρο «khiloni», έναν κοσμικό Εβραίο δηλαδή, είναι κάτι διαφορετικό από άθεος. Δεν αφορά τον αθεϊστή ή τον αγνωστικιστή ή όλα αυτά τα αρνητικά. Εμείς βρήκαμε έναν πολύ θετικό τρόπο προκειμένου να καταστήσουμε τον ιουδαϊσμό μας το επίκεντρο του κόσμου μας, καθώς ο ιουδαϊσμός, σε αντίθεση με τον χριστιανισμό και το Ισλάμ, δεν είναι μόνο μία θρησκεία και ίσως όχι κυρίως θρησκεία αλλά κυρίως ένας πολιτισμός. Βασίζεται στον Νόμο, μπορεί να αποκαλείται Τορά αλλά είναι μια νομική φιλοσοφία υπό την έννοια ότι ο Νόμος είναι πάνω από τον άνθρωπο και από τον ηγέτη, είτε είναι βασιλιάς είτε π.χ. ο πρωθυπουργός Νετανιάχου […] Έχει να κάνει με την ποίηση και τη λογοτεχνία, με τη μνήμη και την εξιστόρηση. Να εκπαιδεύεις τα παιδιά σου με τη μορφή ενός διαλόγου ειρηνικού, χωρίς βία. Η ανθρωπιστική πτυχή του ιουδαϊσμού είναι τμήμα της κληρονομιάς μας».

…ποιος μπορεί να αποκαλεί εαυτόν «Εβραίο»
«Ο πατέρας μου είχε μια υπέροχη ερμηνεία. Έλεγε πως όποιος είναι αρκετά τρελός, μπορεί να αποκαλεί τον εαυτό του Εβραίο! Εγώ θα έλεγα πως όποιος μπαίνει στην κειμενική μας “ οικογένεια”, όποιος αγαπά να διαβάζει και να γράφει, να ρωτά, να κάνει χιούμορ με τον τρόπο που το κάνουμε εμείς, είναι ευπρόσδεκτος να γίνει μέλος μας».

…για τον δημόσιο διάλογο στο Ισραήλ
«Στο Ισραήλ η συζήτηση στη δημόσια σφαίρα διολισθαίνει συχνά σε αγένεια, κατάρες, λεκτική βία… Εγώ είμαι ενεργή στο Twitter και στόχος μου είναι να προσπαθήσουμε να επιστρέψουμε στον παλιό εβραϊκό τρόπο διαλόγου, με επιχειρήματα. Μπορείς να διαφωνείς όσο θέλεις, αλλά θα πρέπει να ακούς τον αντίπαλό σου και να τον σέβεσαι. Κι αυτοί που είναι πρόθυμοι να με ακούσουν και να με σεβαστούν, ακόμα κι αν προέρχονται από αντίπαλο πολιτικό «στρατόπεδο», αυτούς θεωρώ συνομιλητές μου. Αυτοί που δεν θέλουν ούτε να μ’ ακούσουν ούτε να με σεβαστούν, τους θέτω εκτός συζήτησης. Προσπαθώ να επεκτείνω τη σφαίρα του πολιτισμένου διαλόγου εντός του Ισραήλ και αν το κατορθώσω αυτό να το «εξάγουμε» και στον υπόλοιπο κόσμο».

…για το ιδιαίτερο εβραϊκό χιούμορ
«Θέλω να σας πω αυτό το ανέκδοτο, που δείχνει ακριβώς την ιδιαιτερότητα του εβραϊκού χιούμορ. Μια Εβραία γιαγιά είναι με τον εγγονό της στην παραλία και ξαφνικά έρχεται ένα μεγάλο κύμα και της παίρνει το παιδί από την αγκαλιά και το παιδί εξαφανίζεται στη θάλασσα. Και τότε η γιαγιά κοιτάει προς τον ουρανό και λέει: Παντοδύναμε Κύριε, πώς μπόρεσες να μού το κάνεις αυτό; Τι έκανα για να το αξίζω αυτό; Ήμουν καλή Εβραία σε όλη μου τη ζωή και τώρα μού κάνεις αυτό; Ντροπή σου, Κύριε. Και προτού καλά καλά προλάβει να ολοκληρώσει τη φράση της, έρχεται ένα άλλο κύμα και φέρνει πίσω το παιδί, σώο και αβλαβές. Τότε, στρέφει και πάλι το βλέμμα της προς τον ουρανό και λέει: Παντοδύναμε Κύριε, το παιδί φορούσε κι ένα καπέλο. Πού είναι το καπέλο; Αυτό δείχνει πως τα εγγόνια είναι τουλάχιστον όσο σημαντικά όσο ο Θεός. Ως πιστός Εβραίος μπορείς να πεις ότι αν δεν υπήρχε ο Θεός, δεν θα είχα εγγόνια. Ως κοσμικός Εβραίος λες πως, αν δεν υπήρχαν εγγόνια, δεν θα υπήρχε Θεός. Και νομίζω πως αυτό το γνώριζε και ο Θεός, γι’ αυτό και στο τέλος του ανέκδοτου επέστρεψε το παιδί και νομίζω πως στο τέλος επέστρεψε και το καπέλο!».
Σοφία Παπαδοπούλου
 

Read previous post:
Π.Λεκάκης:»Παραμένουμε η πιο έτοιμη ομάδα για να διοικήσουμε τον δήμο Θεσσαλονίκης»

Το μήνυμα πως η ομάδα των ανθρώπων που απαρτίζει την παράταξη «Θεσσαλονίκη Πρώτη» εξακολουθεί να «παραμένει η πιο έτοιμη για...

Close