Πολιτική: ιπποδρομία Δουρείων Ίππων. Stanislaw Jerzy Lec, 1906-1966, Πολωνός γνωμικογράφος

Κατερίνα Ντούγκα-Κοτοπούλου: Από την ψυχή στο χαρτί

26 Μάιος, 2018

της Guadalupe Flores Liera

Σιωπηλά, σταθερά, εδώ και πολλά χρόνια η Κατερίνα Ντούγκα-Κοτοπούλου δημιουργεί ένα αξιοσημείωτο λογοτεχνικό έργο που αποτελείται από πέντε μυθιστορήματα, με πολλές επανεκδόσεις το κάθε ένα, και σχεδόν καμία αναφορά στις σελίδες εντύπων βιβλιοκριτικής. Ένα έργο που εστιάζεται στη καθημερινή ζωή, η οποία, όπως πολύ εύστοχα αποδεικνύει η συγγραφέας, μπορεί να είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από απλή και πεζή, γιατί είναι ο μοναδικός στίβος όπου υπάρχει για ν’ αναμετριέται ο άνθρωπος με την μοίρα του.

Τελευταία έπεσαν στα χέρια μου δυο από τα βιβλία της Καλοκαιρινή απόδραση και Ταξίδι χωρίς αποσκευές, που διάβασα με πολύ ενδιαφέρον αν και δεν γνώριζα τίποτα για την συγγραφέα, αλλά με διάθεση να ανακαλύψω «την ταυτότητα που βρίσκεται στα βιβλία που γράφει». Και διαπίστωσα ότι το ένα βιβλίο φωτίζει το άλλο και μεταχειρίζεται γενναία θέματα λεπτά που αφορούν την ύπαρξη, τις προσωπικές επιλογές, την ηθική, τη σεξουαλικότητα, τη μητρότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις, τις κοινωνικές αξίες, την επίπονη αναζήτηση ενός προσωπικού κώδικα δεοντολογίας με γλώσσα απλή και λόγια σταράτα.

Άνθρωποι καθημερινοί, ζωές συνηθισμένες, εμπειρίες κοινές, μέρη γνωστά, σπίτια αναγνωρίσιμα, διαβαίνουν στις σελίδες της πρόσωπα που δεν συναπαντούμε εύκολα ως πρωταγωνιστές ενός μυθιστορήματος, γιατί βιώνουμε την καθημερινότητα με αυτούς τους αγνώστους να περπατάνε δίπλα μας, χωρίς να τύχουν τις περισσότερες φορές μιας δικής μας ματιάς. Μόνο η οικονομική κρίση έφερε στην επιφάνεια τους «συνηθισμένους ανθρώπους» κι αυτό πια τείνει να γίνει μόδα. Μόνο που η Κατερίνα ασχολείται εδώ και χρόνια με αυτούς.

Η απλότητα με την οποία χειρίζεται τα θέματα της η συγγραφέας είναι μόνο επιφανειακή, γιατί τίποτα δεν είναι πιο περίπλοκο από τις ανθρώπινες σχέσεις, τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο από το να μιλάς για τον έρωτα, τη ζωή και τον θάνατο. Και η Ντούγκα-Κοτοπούλου επιλέγει να αφηγείται χωρίς περιττές διακοσμήσεις, παίζοντας μόνο με τις παλινδρομήσεις της μνήμης, αλλά και πάλι χωρίς την πρόθεση να αιχμαλωτίσει τον αναγνώστη με τερτίπια και εφέ, που και αυτά πια τείνουν να γίνουν μόδα. Τον αιχμαλωτίζει όμως ξεγυμνώνοντας την ψυχή της και παίρνοντας θέση υπεύθυνα μπροστά στην κοινωνία της οποίας αποτελεί μέρος, θέτοντας δύσκολες ερωτήσεις που πολλοί αφήνουν αναπάντητες για ολόκληρη τη ζωή τους.

Κλείνοντας τα βιβλία της μένει η εντύπωση ότι συμμετείχε κανείς σε μια εκμυστήρευση, ότι ένας συνηθισμένος άνθρωπος ξεσκέπασε με παρρησία τα όνειρα, τους φόβους και τις χαρές που μοιραζόμαστε μόνο με τα πιο κοντινά μας πρόσωπα ή με κανέναν. Δεν έχει σημασία αν συμφωνούμε ή όχι με ορισμένες απόψεις, σημασία έχει ότι η συγγραφέας παίρνει θέση και αναπτύσσει τα επιχειρήματά της.

Στην Καλοκαιρινή απόδραση μια γυναικοπαρέα αποφασίζει να κάνει διακοπές χωρίς συντρόφους ή συζύγους. Με προορισμό κάποιο ελληνικό νησί, καταφθάνουν, είτε μόνες είτε με τα παιδιά τους, κάμποσες γυναίκες μιας συγκεκριμένες ηλικίας, από τα 35 μέχρι τα 55, που τις συνδέει η φιλία ή η συγγένεια. Άλλες ακόμα στην αναζήτηση του εαυτού τους, άλλες έχοντας κλείσει εκκρεμότητες με τον έρωτα ή με το παρελθόν τους άλλες με ανοιχτούς λογαριασμούς σε προσωπικό επίπεδο άλλες έτοιμες για κάτι καινούριο, άλλες για μια ανάπαυση μόνο. Όλες τους όμως σε αναζήτηση λίγων ημερών μακριά από τις καθημερινές έγνοιες, ψάχνοντας για μια παρένθεση που αποτελεί πρόκληση στους πειρασμούς γιατί υπάρχουν πάντοτε απωθημένα. Γυναίκες που αυτοπροσδιορίζονται ως «της γενιάς του Πολυτεχνείου», που έχουν επομένως βιώσει καθοριστικές αλλαγές στον κοινωνικό τομέα και που καλούνται να κάνουν τον απολογισμό των επιλογών τους μέσα σε αυτό το πλαίσιο.

Αυτό το βιβλίο φαίνεται να έχει γραφτεί στον απόηχο των κοινωνικών αλλαγών που έφερε στον τόπο η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ την δεκαετία του ’80, που αφορούσαν την κατάργηση πολλών πατροπαράδοτων εθίμων μέσω της νομοθεσίας. Μια δεκαετία μετά, αν και είναι νωρίς ακόμα για μια τέτοια ανακεφαλαίωση, τίποτα δεν μοιάζει να έχει αλλάξει στην κοινωνία. Και επειδή ακόμα και σήμερα η ποθητή πρόοδος στην καθημερινή ζωή οπισθοδρομεί, η Καλοκαιρινή απόδραση δεν έχει χάσει φρεσκάδα και τα κοινωνικά θέματα και οι προβληματισμοί που θίγει παραμένουν στην επικαιρότητα.

Η Αντιγόνη, η Ήρα, η Λυδία, η Ιφιγένεια, η Αφροδίτη, η Ισμήνη, η Αμαλία, η Ερατώ, η Δανάη εκπροσωπούν η καθεμία μια όψη ενός προβληματισμού: Ο ρόλος της γυναίκας σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να βλέπει το γυναικείο φύλο ως κατώτερο ον και σχεδόν πάντα σε σύγκρουση με τον άνδρα, παρά στο πλευρό του. Με γενναιότητα, με γλώσσα καθημερινή και όχι πλαστή, αγοραία σε κάποιες περιπτώσεις, μέσα σε ένα περιβάλλον χαλαρότητας λόγω διακοπών και εμπιστοσύνης λόγω μακριάς φιλίας, η κάθε πρωταγωνίστρια ανοίγει την καρδιά της με την σειρά και εκφράζεται χωρίς περιστροφές αγγίζοντας από ένα περίπλοκο κεφάλαιο της καθημερινότητας: Ο έγγαμος και ο άγαμος βίος, η μητρότητα, η μοιχεία, η παρθενιά, η συζυγική απογοήτευση ή η ευτυχία, η προδοσία, η μοναξιά μέσα στον γάμο, η χηρεία, η επιτυχής επαγγελματική ζωή σε αντίθεση με την άστατη αναζήτηση του έρωτα, το διαζύγιο, η ανεξαρτησία.. Γυναίκες που πήραν λάθος τη ζωή τους οι περισσότερες γιατί πήγαν σε μια σχέση ζωής χωρίς να έχουν ωριμάσει και χωρίς να γνωρίσουν τι θέλουν, που ακολουθούν μια ηθική που τις κάνει να νιώθουν καταπατημένες.

Την Ήρα, με άλλο όνομα (Κατερίνα), με την ίδια όμως προσωπικότητα και με τα ίδια βιώματα, προφανώς το λογοτεχνικό άλλο εγώ της συγγραφέα, την συναντάμε ως αφηγήτρια στο πρώτο στη σειρά βιβλίο της Ντούγκα-Κοτοπούλου, Ταξίδι χωρίς αποσκευές, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1994 και έχει κάνει ως τώρα τέσσερις επανεκδόσεις.

Η «Κατερίνα», πρόσωπο μοναχικό, θρησκευόμενο, αφιερωμένο στην οικογένεια της και στην τέχνη, αφηγείται, σαν να επρόκειτο για ένα ακόμα ταξίδι, το τελευταίο και καθοριστικό στη ζωή του κάθε ανθρώπου: Το αντίο στη ζωή. Και το εκπληκτικό είναι ότι δεν πρόκειται για ένα τρομακτικό γεγονός, αλλά για μια μετάβαση σε άλλο στάδιο στο οποίο διαβαίνει ομαλά με φόβο στο άγνωστο, ναι, αλλά χωρίς αντιστάσεις μονάχα όποιος δεν έχει αφήσει εκκρεμότητες με τον ίδιο τον εαυτό του και όποιος έχει ζήσει τη ζωή του κάνοντας ευσυνείδητα τις επιλογές του, όποιο και να είναι το κόστος, τίμια όμως και με βλέμμα καθαρό.

Αναμφισβήτητα, χρειάζεται μεγάλο θάρρος για να περιγράψει κανείς την αρρώστια και τον θάνατο του, κυρίως όταν πρόκειται για την προσωπική εξαφάνιση του, έστω και με τρόπο φανταστικό. Γιατί αυτό απαιτεί μια αναμέτρηση που η συγγραφέας τολμά και την κάνει αποδεικνύοντας πως όταν έχεις προχωρήσει παλεύοντας για να παραμείνεις πιστός στις αρχές σου μπορείς να αποχαιρετήσεις τούτο τον κόσμο ακόμα και με ένα χαμόγελο.

Και τα δυο βιβλία της Ντούγκα-Κοτοπούλου διαβάζονται με ενδιαφέρον. Πράγματι, στις σελίδες της συναντά κανείς μια ξεχωριστή γυναίκα και είναι βέβαιο πως, δίχως άλλο, ο αναγνώστης θα αναζητήσει τους άλλους τίτλους της.

[Κατερίνα Ντούγκα-Κοτοπούλου, Ταξίδι χωρίς αποσκευές, 4η έκδοση, εκδοτικός οίκος Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 2003, 78 σελ.]

[Κατερίνα Ντούγκα-Κοτοπούλου, Καλοκαιρινή απόδραση, 3η έκδοση, εκδοτικός οίκος Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 1999, 220 σελ.]

Read previous post:
Κέρκυρα: Eξαρθρώθηκε οργανωμένο κύκλωμα διακίνησης αλλοδαπών

Πέντε διακινητές αλλοδαπών, εκ των οποίων οι τρεις Έλληνες και δύο αλλοδαποί, ένας Τούρκος και ένας Βρετανός κατά δήλωση του,...

Close